MioCraft / Những Điều Mình Học Được

Ghi chép trên hành trình học lập trình

Những điều mình đã đọc, thử nghiệm và rút ra khi học về lập trình, kiến trúc phần mềm và system design — được ghi lại để dễ xem lại và chia sẻ với người cùng quan tâm.

160 bài · 12 phần

Không tìm thấy bài viết nào.

P01 Tư duy lập trình 10 bài ▶

Code chạy được vẫn bị reject — và đây là lý do

Từ feature đến change

Câu hỏi trước khi viết dòng code đầu tiên

Over-engineering — cái bẫy mà sinh viên hay sa vào nhất

Under-engineering — cái bẫy ít ai nói đến

Technical debt không xấu — xấu là bạn không biết mình đang nợ ai

Tư duy Failure-first — thiết kế để không sập, không phải để chạy

Tư duy Trade-off — không có giải pháp hoàn hảo, chỉ có lựa chọn phù hợp

Complexity không chứng minh bạn giỏi — đơn giản mới chứng minh bạn hiểu sâu

Debug chậm không phải vì bạn dở — bạn đang debug sai cách

P02 Clean Code 14 bài ▶

Clean Code không phải code hoàn hảo — là code sống sót qua thời gian

Đặt tên biến là kỹ năng, không phải thói quen

Function làm "một việc" — nhưng "một việc" nghĩa là gì?

Khi nào comment là dấu hiệu code đang có vấn đề

Boolean flag — kẻ phá hoại thầm lặng

Magic number — bug không có tên nhưng rất khó sửa

Đừng nuốt lỗi — hệ thống sẽ trả giá thay bạn

Code không test được thì chưa bao giờ là Clean Code

Refactor là gì — và khi nào thì nên làm

Deadline dí không cho phép bạn viết code bừa — thực ra là sao?

Logging đúng cách — vì sao log của bạn đang vô dụng lúc cần nhất

Integration Test — tại sao unit test xanh hết mà vẫn deploy ra production bị lỗi

Optional<T> — khi nào nên dùng, khi nào không

Secrets không được hardcode — Spring profiles và env vars

P03 Kiến trúc phần mềm 13 bài ▶

Tại sao Controller/Service/Repository thối theo thời gian

Layered Architecture không phải lúc nào cũng đúng

Business logic đặt sai chỗ — hệ thống sẽ trả giá

Sai boundary một ly, hệ thống đi một dặm

Domain logic không được biết database tồn tại

Use Case mới là trái tim thật sự của hệ thống

DTO vs Entity vs Domain Model — ba thứ khác nhau, và bạn cần cả ba

Fat Controller, Fat Service — dấu hiệu kiến trúc đang sai

Framework là công cụ, không phải nền móng

Refactor kiến trúc không phải là viết lại — là chỉnh hướng dần dần

Microservices không phải level up tự động từ Monolith

Kiến trúc thường chết vì con người, không phải vì code

Khi một lệnh Feign làm Saga mất nhất quán

P04 SOLID 7 bài ▶

SOLID — code chạy được vẫn fail vì bạn chưa hiểu cái này

SRP — một class ôm quá nhiều là mầm mống thảm họa

OCP — mỗi lần thêm feature lại sửa code cũ là thiết kế đang sai

LSP — kế thừa sai còn nguy hiểm hơn code xấu

ISP — interface càng to, code càng yếu

DIP — business code mà phụ thuộc DB thì sớm muộn cũng khổ

SOLID không làm code tốt hơn nếu bạn dùng sai thời điểm

P05 Design Patterns 18 bài ▶

Design Pattern không giúp bạn viết code tốt hơn — nếu bạn dùng nó sai

Template Method — pattern bạn đang dùng hàng ngày mà không biết tên

Strategy vs State — hành vi hay trạng thái đang thay đổi?

Observer — tại sao notification không được gọi trong transaction

Facade — tại sao KeycloakService tồn tại thay vì gọi thẳng

Decorator — kế thừa không sai, sai là bạn dùng nó để mở rộng hành vi

Proxy — không phải object nào cũng nên được truy cập trực tiếp

Command Pattern — khi hành vi cần được điều phối

Review không chỉ là đọc code — mà là hiểu change

Builder Pattern — khi constructor bắt đầu nhận 8 tham số

Singleton — pattern dễ nhất, bị dùng sai nhiều nhất

Factory — khi bạn không muốn code biết nó đang tạo ra object gì

Builder — object phức tạp không cần constructor 12 tham số

Adapter — khi hai interface không nói chuyện được với nhau

Composite — khi cây và lá phải được xử lý như nhau

Chain of Responsibility — khi request phải đi qua nhiều handler

Iterator — duyệt collection mà không cần biết bên trong có gì

Visitor — khi bạn cần thêm operation vào object hierarchy mà không sửa class

P06 Database 18 bài ▶

Index là gì — và tại sao tạo index rồi query vẫn chậm?

Query Execution Plan — database đang làm gì sau cánh gà

MVCC — vì sao read không block write

Isolation Levels — bốn cấp độ và khi nào bạn cần cái nào

Deadlock — vì sao database tự kill query của bạn

N+1 Query — bug thầm lặng giết performance từ từ

Normalization vs Denormalization — chuẩn hóa bao nhiêu là đủ?

SQL vs NoSQL — chọn sai là refactor cả đời

Soft Delete — đơn giản hơn bạn nghĩ, và phức tạp hơn bạn tưởng

Connection Pool — vì sao hàng ngàn request chỉ cần vài chục connection

Database Migration — vì sao schema thay đổi mà không có migration là đang chơi với lửa

Pagination — offset vs cursor, và tại sao page 500 chậm hơn page 1 đến 500 lần

@Transactional sâu hơn — proxy, self-invocation, và rollback rules

Soft delete leak — data đã xóa vẫn lọt ra API

Covering index — khi query không cần chạm bảng

Migration zero-downtime — expand-contract

Read replica lag — vì sao đọc stale ngay sau khi write

Hợp đồng đã ký phải nhớ quá khứ

P07 Backend & Hệ thống 16 bài ▶

Request đi qua server như thế nào — từ TCP đến response

Thread per Request vs Event Loop — Spring Boot đang chọn gì và tại sao

Blocking vs Non-Blocking — thread đang làm gì khi chờ I/O

Caching — vì sao server không query database mỗi lần

Cache Stampede — khi cache sập gây sập cả hệ thống

Concurrency — khi nhiều request cùng chạm một tài nguyên

Queue — vì sao không phải lúc nào cũng xử lý request ngay lập tức

JWT là gì — và tại sao token không phải session

CORS — tại sao browser block và config đúng trong Spring

Spring Security filter chain — request đi qua những gì trước controller

WebSocket, SSE, và Polling — khi nào dùng cái nào

API versioning — /v1/ trong URL hay header, và khi nào breaking

@Async trong Spring — thread pool và khi transaction không theo

Message đã vào queue nhưng handler chưa chạy — converter cũng là một phần của hệ thống

Async rồi vẫn coupling — đừng biến consumer thành client ngược

Một try/catch quá rộng có thể biến lỗi business thành message hỏng

P08 System Design 15 bài ▶

System Design là gì — và tại sao code giỏi vẫn làm hệ thống sập

Functional vs Non-functional Requirements — hiểu sai là thiết kế sai

Monolith vs Microservices — chọn sai kiến trúc là đốt cả năm

API Design — vì sao 70% lỗi hệ thống bắt nguồn từ API tệ

Load Balancer — bí mật giúp hệ thống chịu hàng chục nghìn request/giây

Message Queue — khi nào cần, khi nào không

Rate Limiting — hàng rào bảo vệ API khỏi spam và DDoS

Circuit Breaker — vì sao một service chết mà cả hệ thống không sập theo

CAP Theorem — ba thứ không thể có cùng lúc

HTTP status codes đúng cách — tại sao return 200 cho mọi thứ là sai

Circuit Breaker — vì sao một service chậm có thể kéo sập cả hệ thống

Service Mesh là gì và khi nào bạn cần nó

API Gateway vs Load Balancer — hai thứ khác nhau nhưng hay bị gộp làm một

Escrow không thể nhảy thẳng từ SIGNED sang ACTIVE

Header tin cậy đến đâu trong microservices?

P09 Không phải lúc nào cũng đúng 8 bài ▶

Microservices không phải phép màu giúp bạn scale

NoSQL không scale tốt hơn SQL — đó là cú lừa hoàn hảo

Cache không phải lúc nào cũng làm hệ thống nhanh hơn

DRY không phải lúc nào cũng là best practice

Clean Architecture không phải lúc nào cũng tốt

Queue không phải lúc nào cũng làm hệ thống ổn định hơn

Scaling sớm không phải lúc nào cũng là quyết định đúng

More layers không phải lúc nào cũng là design tốt hơn

P10 Case Studies thực tế 21 bài ▶

2 người đặt lịch cùng 1 slot — Redis Lua atomic giải quyết thế nào

User bấm thanh toán 2 lần — idempotency key hoạt động ra sao

Notification gửi trước khi transaction commit — bug thầm lặng nhất

Doctor chỉ thấy bệnh nhân của mình — ABAC implement đúng chỗ hay sai chỗ

Keycloak revert fail — compensation pattern và cái giá của distributed state

Tại sao user thấy data cũ dù đã update — cache consistency trong thực tế

Một cái tên đặt sai gây ra bug production

Behind the feature — nút "Book Appointment" ẩn chứa bao nhiêu hệ thống phía sau

Password reset flow — one-time token, expiry, và tại sao không gửi password trong URL

File upload đúng cách — multipart, base64, và S3 presigned URL

State machine thanh toán — cancel đã trả tiền và refund

Retry outbound và idempotency — khi HMS gọi gateway

Search trong HMS — LIKE, FULLTEXT INDEX, và Elasticsearch

Optimistic lock — hai điều dưỡng sửa cùng MedicalRecord

Outbox pattern — email không mất sau commit

Payment webhook — signature verify và idempotent

Bulk import CSV bệnh nhân — batch, validation, không dừng cả file

Notification preferences — opt-out, unsubscribe, không spam người đã tắt

Timezone và slot lịch hẹn — 9h sáng không lệch ngày

Doctor double-booking — khi race lọt xuống tầng database

Idempotency không phải là existsBy()

P11 Tư duy sản phẩm 7 bài ▶

Dev làm task. Product engineer hỏi tại sao task này tồn tại

90% dev giải sai vấn đề vì nhảy vào code quá sớm

Làm ít hơn nhưng đúng hơn — MVP thinking

Tính năng không tạo giá trị = tính năng vô nghĩa

Hiểu sản phẩm kiếm tiền thế nào để viết code tốt hơn

User không quan tâm code của bạn — họ quan tâm trải nghiệm

Technical debt không xấu — xấu là không biết dùng nó

P12 Production & Ops 13 bài ▶

Rate limit theo endpoint — cùng một user, khác hàng rào

Postmortem — sau incident, học hệ thống không đổ lỗi người

Staging — môi trường không phải bản nháp vô nghĩa

Feature flag — deploy code mà chưa bật feature

Blue-green vs rolling deploy — khi nào dùng cái nào

Alert design — on-call không chết vì noise

Cron job — ShedLock khi hai instance cùng chạy scheduled task

Graceful shutdown và readiness probe — deploy không cắt giữa request

On-call — 15 phút đầu đọc log production

Nginx thực tế: config từ dev đến production

Distributed Tracing — request chết ở đâu trong chuỗi service?

Database cũ đang che giấu bug của bạn

DLQ không phải thùng rác — retry và reconciliation trong Saga